अर्जुन प्रधान | १२ मार्च
“म एक इतिहास हुँ, म एक परिवर्तन हुँ” – यो कुनै फिल्मको संवाद होइन, बरु तीन दशकदेखि न्यायको पर्खाइमा रहेका हजारौँ भुटानी नेपाली भाषीहरूको मुटुको धड्कन हो। युवा अभियन्ता गोपाल अधिकारीले अहिले सामाजिक सञ्जाल (टिकटक) लाई मनोरञ्जनको थलोबाट बदलेर भुटानी मानव अधिकार र पहिचानको ‘डिजिटल रणभूमि’ बनाएका छन् ।
खरबन्दीको त्यो बिहान र सन् १९९१ को त्रासदी
गोपालको सङ्घर्षको जरा भुटानको साम्द्रुपजोङ्खार जिल्ला, डालिम ब्लकको खरबन्दी गाउँमा गाडिएको छ। सन् १९९१ मा जब भुटान सरकारले ‘एक राष्ट्र, एक भेष’ को नाममा नेपाली भाषी ल्होत्साम्पाहरूमाथि दमनको चक्र सुरु गर्यो, गोपाल मात्र ८ वर्षका थिए। खेल्ने-कुद्ने उमेरमा उनले आफ्नै आँखाअगाडि राज्यको विभेदकारी अनुहार देख्नुपर्यो।
त्यो समयको भयावह क्रूरता सम्झँदै गोपाल भावुक मुद्रामा भन्छन्:
“मेरा पितालाई कुनै स्पष्ट अपराध बिना नै ६ महिनासम्म जेलमा कोचियो र अमानवीय यातना दिइयो। जब उहाँ जेलमुक्त हुनुभयो, शरीरमा दिइएको बर्बर यातनाका कारण उहाँ राम्रोसँग हिँड्न समेत सक्नुहुन्नथ्यो। त्यही क्षत-विक्षत र असहाय अवस्थामा हामीलाई सन् १९९१ मा जबर्जस्ती आफ्नो थातथलो छोड्न बाध्य पारियो।”
आफ्नै देशबाट लखेटिएपछि गोपालको बाल्यकाल र जवानी नेपालको झापास्थित बेलडाँगी ३, सेक्टर E को शरणार्थी शिविरमा बित्यो। बाँसका टाँटी र त्रिपालमुनि गुज्रिएका ती २५ वर्षहरूले उनलाई पीडा मात्र दिएनन्, बरु अन्याय विरुद्ध लड्ने एउटा दह्रो वैचारिक धरातल पनि दिए। शिविरको त्यो अभाव र पहिचानविहीन जीवनले नै उनलाई आज विश्वसामु भुटानी हक-अधिकारका लागि निर्धक्क बोल्ने साहस प्रदान गरेको छ।
गोपालले टिकटक जस्ता प्लेटफर्मलाई भुटानी आन्दोलनको ‘जीवन्त दस्तावेज’ को रूपमा प्रयोग गरिरहेका छन्।
गोपाल अधिकारीका प्रमुख ५ मागहरू
ग्लोबलपोस्टसँगको संवादमा उनले भुटानी न्यायका लागि निम्न बुँदाहरूमा सशक्त वकालत गरेका छन्:
१. सम्मानजनक स्वदेश फिर्ती (Repatriate): नेपालका शरणार्थी शिविरमा अझै बाँकी रहेका वास्तविक भुटानीहरूलाई स-सम्मान र मर्यादित रूपमा आफ्नो देश भुटान फर्किने वातावरण मिलाइयोस्।
२. राजनीतिक बन्दीहरूको रिहाइ (Release): भुटानी जेलमा बिना कुनै निष्पक्ष ट्रायल जन्मकैद भोगिरहेका सबै राजनीतिक बन्दीहरूलाई तुरुन्त रिहा गरियोस्।
३. पारिवारिक मिलन (Family Reunion): भुटान सरकारले अझै पनि परिवारका सदस्यहरू बीचको भेटघाटमा रोक लगाएको छ। बिछोडिएका परिवारहरूलाई पुनः मिलन गराउने अधिकार सुनिश्चित गरियोस्।
४. नागरिकताको समस्या (Statehood): ‘ह्युमन राइट्स वाच’ को रिपोर्ट अनुसार भुटानमा अझै करिब ८०,००० नेपाली भाषीहरू राज्यविहीन (Stateless) छन्। भुटान सरकारले यो मुद्दालाई तत्काल सम्बोधन गरोस्।
५. क्षतिपूर्ति (Compensate): सन् १९८० को दशकको अन्त्यतिर दक्षिण भुटानीहरूबाट जबर्जस्ती खोसिएका चल-अचल सम्पत्ति र पुर्ख्यौली भूमिको उचित क्षतिपूर्ति दिइयोस्।
पुनर्वासपछि कतिपय भुटानीहरू आफ्नो मुद्दा र इतिहासप्रति कम चासो देखाउन थालेका छन्। तर, @gopal_sansar मार्फत गोपालले उनीहरूमा चेतना जगाउँदै छन्— यदि हामीले सामूहिक रूपमा काम गर्यौँ भने न्याय अझै सम्भव छ। उनले स्पष्ट पारेका छन् कि सत्ताले शरीरलाई बन्दी बनाउन सक्ला, तर न्याय र परिवर्तनको भोकलाई यो प्रविधिको युगमा कसैले थुन्न सक्दैन।
- लुकाइएको इतिहासको उजागर: सन् १९९० को आन्दोलनमा भुटान सरकारले गरेको ज्यादती, सामूहिक शोषण र नेपाली भाषीमाथि गरिएको करुणिक यातनालाई उनले तथ्यसहित विश्वव्यापी बनाएका छन्।
- न्यायका लागि अन्तर्राष्ट्रिय दबाब: डिजिटल प्लेटफर्ममार्फत उनले भुटानी जेलमा अझै कष्टकर जीवन बिताइरहेका राजनीतिक बन्दीहरूको रिहाइ र मानव अधिकारको मुद्दालाई संयुक्त राष्ट्रसंघ र अन्तर्राष्ट्रिय समुदायसम्म पुर्याइरहेका छन्।
- पुस्तान्तरण र जागरण: इतिहास बिर्सिन लागेको नयाँ पुस्तालाई “म एक इतिहास हुँ” भन्दै आफ्नो पुर्खाले भोगेको सङ्घर्ष र माटोको मूल्य बुझाइरहेका छन्।
भुटानी नेपाली भाषीहरूमाथि भएको दमनको एउटा जीवित साक्षी हुन् गोपाल अधिकारी। ८ वर्षको उमेरमा देश निकाला हुनुको पीडा र आफ्ना पिताले भोगेको अमानवीय यातनालाई उनले आफ्नो हतियार बनाएका छन्। उनको यो अभियानले स्पष्ट सन्देश दिएको छ— सत्ताले मानिसको शरीरलाई बन्दी बनाउन सक्ला, तर न्याय र परिवर्तनको भोकलाई प्रविधिको यो युगमा कुनै पनि सिमानाले थुन्न सक्दैन।
