@अर्जुन प्रधान
समाजमा यस्ता व्यक्तित्वहरू हुन्छन्, जो चर्चाभन्दा कर्ममा विश्वास गर्छन्। जसले आफ्नो समुदायको पीडा, इतिहास र पहिचानलाई मनभित्र बोकेर शान्त तर निरन्तर रूपमा काम गरिरहन्छन्। पञ्चमान घोण्डे गुरुङ त्यस्तै एक समर्पित सामाजिक तथा सांस्कृतिक व्यक्तित्व हुन्।
हाल अमेरिकाको नेब्रास्का राज्यस्थित ओमाहा सहरमा बसोबास गर्दै आएका पञ्चमान गुरुङको जन्म भूटानको साम्ची जिल्लाको वेङ्ग्लुङ (काथिन गाउँ) मा भएको हो। जीवनको उतार–चढावसँगै उनी नेपालका भूटानी शरणार्थी शिविर—खुदुनाबारी–१ र पछि बेलडाँगी–२, झापामा पनि बसोबास गरे। कठिन परिस्थिति र विस्थापनको अनुभवले उनको सोचाइलाई अझ प्रखर बनायो। त्यही परिवेशले उनलाई आफ्नो जातीय पहिचान, संस्कृति र समुदायप्रति अझ जिम्मेवार बनायो।
औपचारिक शिक्षा आधारभूत तहसम्म भए पनि उनले जीवनका अनुभवबाट धेरै कुरा सिके। पेशाले समाजसेवी र कृषक भए पनि उनको वास्तविक चिनारी भने सांस्कृतिक अभियन्ता र लेखकको रूपमा स्थापित छ।
समुदायप्रति उनको सक्रियता विभिन्न संस्थागत भूमिकामा स्पष्ट देखिन्छ। उनी वर्तमानमा गुरुङ निर्माण समिति, ओमाहा (अमेरिका) का अध्यक्ष हुन्। यसअघि बेलडाँगी गुरुङ समाजका कोषाध्यक्ष तथा खुदुनाबारी गुरुङ समाजका अध्यक्ष (१९९५–२००५) को जिम्मेवारी सम्हालेका थिए। साथै, उनले कविन नसरी विद्यालय स्थापना गरेर शैक्षिक क्षेत्रमा पनि योगदान दिएका छन्।
पञ्चमान गुरुङ केवल संस्थागत नेतृत्वमा सीमित छैनन्। उनले कलममार्फत पनि समुदायको इतिहास र पहिचानलाई दस्तावेजीकरण गरेका छन्। उनको प्रकाशित कृति “गुरुङ जातिको पहिचान – भाग १-३” (२०७५), जिबनी यात्रा (संस्करण),
गुरूङ संस्कार र धर्मले जन्मदेखि मृत्युसम्मले गुरुङ समुदायका संस्कार, संस्कृति, धर्म, भाषा–भूषा र परम्परालाई समेटेको छ। यो पुस्तक केवल साहित्यिक कृति मात्र होइन, समुदायका लागि पहिचानको आधारग्रन्थजस्तै बनेको छ।
विशेषगरी गुरुङ जातिको मौलिकता जोगाउने अभियानमा उनको योगदान उल्लेखनीय छ। जब समयको बहावसँगै धेरै कुरा हराउँदै जान्छन्, त्यही बेला उनले आफ्ना जरा सम्झाउने प्रयास गरेका छन्। उनका लेख र सक्रियताले समुदायलाई “हामी को हौं?” भन्ने प्रश्नको उत्तर खोज्न प्रेरित गरेको छ।
उनको समर्पण र योगदानको कदरस्वरूप उनले विभिन्न सम्मान पनि प्राप्त गरेका छन्। सन् २०१३ मा गुरुङ जातिको पहिचान तथा झुँडा संरक्षण सम्मान (तत्कालीन भूटान) र सन् २०१७ मा अमेरिकामा आयोजित प्रथम गुरुङ नेशनल कन्भेन्सनबाट Award of Excellence प्राप्त गर्नु उनको योगदानको प्रमाण हो।
आज प्रवासमा बसेर पनि आफ्नो भाषा, संस्कृति र समुदायको उत्थानका लागि निरन्तर सक्रिय रहनु आफैँमा प्रेरणादायी छ। पञ्चमान घोण्डे गुरुङले प्रमाणित गरेका छन् कि कलम र कर्म दुबैलाई सन्तुलनमा राखेर समाजका लागि दीर्घकालीन प्रभाव छोड्न सकिन्छ।
उनको जीवन यात्रा केवल व्यक्तिगत संघर्षको कथा होइन; त्यो एउटा समुदायको पहिचान जोगाउने अभियानको कथा हो। समाज, संस्कृति र मौलिकताको संरक्षणमा समर्पित पञ्चमान घोण्डे गुरुङ वास्तवमै एक प्रेरणादायी सांस्कृतिक साधक हुन्।
https://youtube.com/shorts/SlXucdXA7iM?si=fGvCd00kdg7ifb2V
